เหตุการณ์เหล่านี้สร้างคำถามสำคัญว่า เหตุใดคนที่ดูแข็งแรงมาก ๆ จึงเสียชีวิตกะทันหันได้ภายในเวลาเพียงไม่กี่นาที?
รู้จัก "ภาวะ Sudden Death" แข็งแรงแค่ไหน ก็จากไปได้ในเสี้ยววินาที
ภาวะเสียชีวิตกะทันหันระหว่างออกกำลังกาย หรือที่เรียกว่า Sudden Death เป็นภาวะที่ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติของระบบหัวใจและหลอดเลือด โดยเฉพาะภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง ที่อาจเกิดขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัว
พญ.สุรีย์รัตน์ ปันยารชุน อายุรแพทย์โรคหัวใจและหลอดเลือด เฉพาะทางด้านการสวนหัวใจและหลอดเลือด โรงพยาบาลเมดพาร์ค อธิบายสาเหตุภาวะ Sudden Death ว่า
"หนึ่งในสาเหตุสำคัญของการเสียชีวิตกะทันหัน คือ ภาวะหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน (Sudden Cardiac Arrest) ที่ทำให้ระบบไหลเวียนเลือดหยุดทำงานทันที ส่งผลให้สมองและอวัยวะสำคัญขาดออกซิเจน หากช่วยชีวิตอย่างเหมาะสมไม่ทันภายใน 4 - 6 นาที อาจทำให้สมองเสียหายถาวร หรือเสียชีวิตได้"
สิ่งที่น่ากังวลของภาวะที่พบมากในกลุ่มนักกีฬา คือ ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยเป็นคนอายุน้อย หรือเป็นกลุ่มที่ออกกำลังกายเป็นประจำ จึงมักเชื่อว่าตนเองมีสุขภาพแข็งแรง ทำให้ไม่เคยเข้ารับการตรวจคัดกรองสุขภาพหัวใจอย่างจริงจัง
"นักกีฬาหลายคนคิดว่า ถ้าวิ่งได้ ออกกำลังกายหนัก ๆ ได้ ไม่มีอาการเหนื่อยง่าย แปลว่าหัวใจแข็งแรง แต่ในความเป็นจริง โรคหัวใจบางชนิด โดยเฉพาะโรคที่เกี่ยวข้องกับไฟฟ้าหัวใจ หรือโรคหัวใจทางพันธุกรรม อาจซ่อนตัวอยู่เงียบ ๆ ในร่างกายโดยไม่แสดงอาการใด ๆ เลยก็ได้"
ทำไมคนที่ "ดูแข็งแรงที่สุด" ถึงกลายเป็นกลุ่มเสี่ยง
พญ.ปิยนาฏ ปรียานนท์ อายุรแพทย์โรคหัวใจและหลอดเลือด เฉพาะทางด้านการสวนหัวใจและหลอดเลือด โรงพยาบาลเมดพาร์ค เน้นยำถึงภาวะ Sudden Death ในกลุ่มนักกีฬา
"การเสียชีวิตกะทันหัน หรือ Sudden Death ในกลุ่มนักกีฬาและคนออกกำลังกาย มักเกี่ยวข้องกับโรคหัวใจที่ซ่อนอยู่ เช่น โรคกล้ามเนื้อหัวใจหนาผิดปกติ โรคหลอดเลือดหัวใจ โรคหัวใจเต้นผิดจังหวะจากพันธุกรรม หรือความผิดปกติของระบบไฟฟ้าหัวใจ ซึ่งอาจไม่ส่งผลต่อชีวิตประจำวัน แต่เมื่อหัวใจต้องทำงานหนักระหว่างออกกำลังกาย ความเสี่ยงอาจถูกกระตุ้นจนเกิดเหตุเฉียบพลัน"
หนึ่งในสิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม คือ ประวัติครอบครัว โดยเฉพาะกรณีที่มีญาติสายตรงเสียชีวิตกะทันหันตั้งแต่อายุน้อย เพราะอาจสะท้อนความเสี่ยงของโรคหัวใจทางพันธุกรรมที่ส่งต่อภายในครอบครัว
"คนไข้หลายรายที่มาตรวจ ไม่มีอาการผิดปกติที่ชัดเจนเลย แต่เมื่อซักประวัติกลับพบว่า เคยมีคนในครอบครัวเสียชีวิตกะทันหัน หรือเคยวูบขณะออกกำลังกายมาก่อน สิ่งเหล่านี้ถือเป็นสัญญาณสำคัญที่ควรรีบมาพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุอย่างละเอียดเพิ่มเติม"
รู้ทัน SOS จากร่างกาย ก่อนสายเกินไป
"แม้ว่าการออกกำลังกาย จะไม่ใช่สาเหตุของ Sudden Death แต่การออกแรงหนัก ๆ อาจเป็นเหมือนตัวกระตุ้นให้โรคที่ซ่อนอยู่แสดงอาการขึ้นมา" พญ.สุรีย์รัตน์ กล่าวย้ำ
นอกจากนี้ นักกีฬาหลายคนยังมองข้าม "สัญญาณเตือนเล็ก ๆ" ที่ร่างกายพยายามส่งออกมาก่อนเกิดเหตุจริง ไม่ว่าจะเป็น อาการใจสั่น เหนื่อยง่ายผิดปกติ เจ็บหน้าอกขณะออกกำลังกาย หน้ามืด วูบ หรือหมดสติชั่วขณะ เพราะคิดว่าเป็นเพียงอาการอ่อนล้า พักผ่อนน้อย หรือซ้อมหนักเกินไป
แพทย์แนะ นักวิ่ง นักกีฬา สาย CrossFit ควรตรวจคัดกรองความเสี่ยง "เสียชีวิตกะทันหัน"
แม้คนส่วนใหญ่จะให้ความสำคัญกับรูปร่าง ความแข็งแรง หรือ Performance ในการออกกำลังกาย แต่หัวใจคืออวัยวะสำคัญที่ควรได้รับการดูแลไม่แพ้กัน เพราะบางครั้งร่างกายที่ดูแข็งแรงจากภายนอก อาจกำลังซ่อน "ระเบิดเวลา" ที่รอวันปะทุอยู่เงียบ ๆ
โดยเฉพาะในกลุ่มนักกีฬา คนที่ออกกำลังกายหนักเป็นประจำ นักวิ่งมาราธอน นักปั่นจักรยาน สาย CrossFit หรือผู้ที่เริ่มออกกำลังกายหนักในช่วงอายุมากขึ้น การตรวจคัดกรองก่อนเริ่มแข่งขันกีฬา หรือออกกำลังกายหนัก ถือเป็นสิ่งสำคัญไม่ต่างจากการฝึกซ้อมร่างกาย เพราะสิ่งที่อันตรายที่สุด ไม่ใช่การรู้ว่ามีโรค แต่คือการมีโรคโดยไม่เคยรู้ตัว
ปัจจุบัน การตรวจคัดกรองความเสี่ยงภาวะเสียชีวิตกะทันหัน สามารถช่วยค้นหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก่อนเกิดเหตุสูญเสียเฉียบพลัน โดยอาจประกอบด้วยการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (EKG/ECG) อัลตราซาวนด์หัวใจ การตรวจสมรรถภาพหัวใจขณะออกกำลังกาย รวมถึงการตรวจยีนในผู้ที่มีประวัติครอบครัวหรือมีความเสี่ยงสูง เพื่อหาความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่ในระดับพันธุกรรม
คุณหมอหัวใจทั้งสองท่าน ฝากทิ้งท้ายถึงนักกีฬา และผู้ที่รักการออกกำลังกายว่า
"ภาวะ Sudden Death อาจเกิดขึ้นรวดเร็วโดยไม่ทันตั้งตัว แต่สิ่งหนึ่งที่สามารถทำได้ คือ รู้ความเสี่ยงของตัวเองให้เร็วที่สุด เพราะ Sudden Death อาจเกิดขึ้นในเสี้ยววินาที แต่การรู้ความเสี่ยงตั้งแต่วันนี้ อาจช่วยป้องกันการสูญเสียที่ไม่มีโอกาสย้อนกลับมาได้อีก"
